Krystyna Wojtyna-Drouet „Ja dla siebie nie istnieję”

Prace świętującej w 2026 roku swoje setne urodziny artystki, podobnie jak dokonania innych twórczyń tkaniny artystycznej w powojennej Polsce, cechuje eksperymentalne podejście do formy i tworzywa, skupienie się na plastyce i fakturze splotu. Absolwentki pracowni Eleonory Plutyńskiej w warszawskiej ASP własnoręcznie wykonywały swoje tkaniny, z wykorzystaniem nietypowych materiałów, jak częściowo odtłuszczona, ręcznie przędziona wełna owcza, konopie czy sizal. Tkaniny przekraczające granice tradycyjnego medium przyniosły polskiej reprezentacji międzynarodowy sukces podczas I Biennale Tkaniny w Lozannie w 1962 roku.

Warsztat tkacki jest podstawowym narzędziem pracy Wojtyny-Drouet od ukończenia studiów w 1953 roku. W jej twórczości kluczowe znaczenie ma sam proces tkania, porównywany do medytacji. Artystka wybiera naturalną, częściowo nieodtłuszczoną wełnę górskich owiec, którą barwi według tradycyjnych receptur, przekazanych jej przez Wandę Szczepanowską. Jej gobeliny i kilimy powstają bez wcześniejszego technicznego projektu, intuicyjnie i spontanicznie. Tkanie nie jest według niej realizowaniem ustalonego planu, który podlega narzucanym z góry zasadom czy konkretnym rozwiązaniom technicznym. To ceremonialne powtarzanie tych samych działań – naciągania osnowy, barwienia wełny, codziennego tkania i zdejmowania gotowych gobelinów z krosna – i uważne podążanie za materiałem, który niejako sam wybiera swoją finalną formę.

Na wystawie prezentowany jest wybór 20 prac artystki powstałych między 1953 a 2018 rokiem – jej najważniejszych realizacji pochodzących ze zbiorów muzealnych. Wybór ten uzupełniają mniej znane gobeliny z jej prywatnej kolekcji. Wielkoformatowe tkaniny, jak wykonana na Biennale w Lozannie „Uliczka” (1962) czy późniejsze „Kwitnące wzgórza” (1978), powstałe na prywatne zamówienie, prezentowane są po raz pierwszy po ponad dwóch dekadach. Zamysłem kuratora, Jędrzeja Zakrzewskiego, było ukazanie formalnych i stylistycznych zmian w twórczości Krystyny Wojtyny-Drouet – od figuracji, przez kompozycje abstrakcyjne, aż po pełne poezji prace z późniejszych lat.

Tkaniny, które przekazaliśmy posłużyły do przygotowania aranżacji wystawy, za której projekt odpowiedzialne były projektantki ze studia Supergirls Do Design: Marta Szostek, Matylda Halkowicz i Natalia Wojciechowska. 6-metrowe kotary z białej tkaniny Foga, podzieliły jedną z sal wystawienniczych Zachęty na mniejsze części i pokryły częściowo jej ściany – stając się neutralnym, subtelnym tłem dla różnobarwnych, surowych tkanin Krystyny Wojtyny-Drouet. Z kolei kotary z tkanego weluru Henry w brzoskwiniowym odcieniu pozwoliły oddzielić i wyciszyć salę, gdzie wyświetlany jest film dokumentalny poświęcony artystce. Obie tkaniny,zgodnie z wymogami bezpieczeństwa obowiązującymi przestrzenie użyteczności publicznej, są utkane z przędzy trudnopalnej.

Na wystawie pojawiły się też obiekty dokumentujące warsztat twórczy artystki: receptury barwierskie, notatki, próbki tkanin prezentujące różne techniki tkackie, projekty tkanin przemysłowych czy kolekcja autorskiej odzieży z samodziału. Odniesienia do sposobu życia z rzemiosłem, włączonym do świata sztuki, znajdziemy w pracach współczesnych artystów, dla których inspiracją stała się twórczość Wojtyny-Drouet: Agnieszki Grodzińskiej oraz Marii Oblickiej i Alexandra Cabezy-Trigga. Wystawie towarzyszy książka – zbiór tekstów badawczych i materiałów archiwalnych: od naturalnych receptur barwierskich, po dokumentację prywatnych podróży artystki po świecie. Wydawnictwo to to efekt projektu archiwalnego, przeprowadzonego przez zespół Zachęty w 2025 roku.

Wystawa Krystyny Wojtyny-Drouet stanowi istotne wydarzenie w historii samej Zachęty, w której prezentacje tkaniny artystycznej odbywały się od pierwszych lat powojennych, stanowiąc niejako odbicie przemian w sztuce polskiej XX i XXI wieku.

Wystawa potrwa do 4 kwietnia 2026.
Jesteśmy dumni, że nasze tkaniny stały się oprawą dla prac jednej z najważniejszych polskich artystek działających w obszarze tkaniny artystycznej. Przekazaliśmy je Narodowej Galerii Sztuki Zachęta, jednej z najważniejszych i najbardziej rozpoznawalnych instytucji kulturalnych w Polsce, w ramach naszego programu wspierania kultury. Więcej informacji na temat naszych działań w tym obszarze można znaleźć tutaj.